Sovyet fotoğrafçısı Aleksandr Rodçenko

Lilya Brik'in ikonik fotoğrafı. 1925. Sovyet fotoğrafçı Alexander Rodchenko

Sovyet fotoğrafçısı Aleksandr Rodçenko’nun fotoğraflarının çoğu, 1920’lerin sonu-1930’larda ortaya çıkmıştır. O dönemlerde ağırlıklı olarak dergi fotoğrafları üzerine çalıştı. Varvara Stepanova ile birlikte, SSCB tarihindeki ilk konulu fotoğraf albümlerinden birini oluşturmuştur. Özellikle, Kızıl Ordu ve SSCB’nin Orta Asya cumhuriyetlerinin sosyoekonomik gelişimi konularında. Aynı dönemde, Sovyet fotoğraf sanatı da doruğa ulaşmıştır. Ve bu rastlantı değildi. Fotoğrafçılar, ülkenin ve toplumun sosyalist dönüşümündeki büyük gelişmeyi tasvir etmek için sanayileşme sürecinin eşi benzeri olmayan aşamalarını tasvir edebilmiştir. Rodçenko’nun fotoğrafçı ve tasarımcı olarak sık sık birlikte çalıştığı “SSCB Yapıları” (“USSR in Construction”) isimli ilk ünlü derginin baş makalesinde, fotoğraf, sosyalist yapının dinamiklerini gösteren en önemli Sovyet sanat türlerinden biri olarak gösterilmiştir.

Varvara Stepanova ve Sovyet fotoğrafçı Alexander Rodchenko

Aleksandr Rodçenko ve Varvara Stepanova 1913’te Kazan Sanat Okulu’nda tanıştılar. Mezun olup askerlik hizmetini ordunun sağlık biriminde geçirdikten sonra, çamaşırcının ve tiyatro işçisinin oğlu Rodçenko, kötü koşullarda fakat büyük bir çalışma tutkusu ile St. Petersburg’ta soğuk bir bodrum katında kaldı.

Yoldan geçen biri

1917’de, Moskova’da Şubat Devriminin hemen ardından ressamların işçi sendikası oluşturuldu. Rodçenko,özellikle, bir çoğu Ekim Devrimini karşılayan genç sanatçılar için standart yaşam ve çalışma koşullarının organizasyonuyla ilgili olan bu genç federasyonun sekreteri oldu. “Yaşamın tek motoru olarak devrimi yüksek sesle övüyoruz.”- Rodçenko ve Stepanova ilan etti. Gelecekteki hedefleri belirleme; toplumda cereyan eden yeni bir devrim anlayışının süreçleri ve yasal çözümler için başlangıç; çevrelerindeki gerçekliği analiz etme zamanıydı. Ve her biri için bu anlayış kendi koşullarının farkındalığı ile başladı.

Tekneler. 1926

Rodçenko and Stepanova, devrimin ilk yıllarında, Wassily Kandinsky, Malevich, Tatlin, El Lissitzky, Alex Hahn ile birlikte, herhangi bir somut sanat biçiminin eskidiğini/ artık kullanılmadığını belirten Moskova süprematist ve soyutlamacı grubuna girdi. Bu dönemde, eserlerinin renk ve kompozisyonunu deneyimliyorlardı ve 1918’de nesnel olmayana geçişi sanatın gelişiminde yeni bir aşama olarak bildirdiler. Ancak, aynı zamanda Rodçenko üç boyutlu/mekansal yapı olarak bilinen teknik modeller oluşturdu, bunlar yeni binaların ilk taslakları ve modelleriydi.

Köprü, 1920’ler. Sovyet fotoğrafçısı Alexander Rodchenko

1923’ten itibaren Mayakovski tarafından yönetilen Sol Sanat Cephesi dergisi dergisi “LEF”in aktif çalışanlarıdır. Rodçenko, teorik materyallerinin içinde yayınlayarak aynı zamanda derginin tescili için ilk kolajlarını geliştirir, ve bu sonradan konstrüktivist/yapılandırmacı tasarım modeli haline gelmiştir. Üzerinde çalıştıktan sonra, sanatsal imgenin ideolojik etkisinin maksimum gücü için en önemli çizgisel detayları ile ilgilli sorunu vurgulamaya karar verir- çağdaş bir ifadeyle, Rodçenko’nun kolajlarında “bu bir ideolojik yansımadır”. Aynı zamanda, Sovyet belgesellerinin ilk yenilikçi akımı olan, Dziga Vertov’un kısa haber filmleri için sabit ve hareketli başlıklarıyla ortaya çıktılar. ( Daha sonra, kapitalist dünyanın resminden sıyrılarak, 1925 yılında Sergei Eisenstein’ın “Battleship Potemkin” filminin afişlerini yayınlayan da o oldu.) Buna karşılık, Stepaova, L. Popova ile birlikte, uzun süre Vsevolod Meyerhold tiyatrosunun “tavrını/yüzünü” belirleyen gezici tiyatronun kurulumunu gerçekleştirdi.

Sütun. 1935. Sovyet fotoğrafçı Alexander Rodchenko

Daha sonra, 1923’te, Rodçenko, Mayakovski ile birlikte ünlü Mosselprom reklam dizisi üzerine çalışmaya başladı. Toplamda 100’den fazla eskiz – “şiir”, daha doğrusu, Mayakovski’nin beyitlerini oluşturdular, bunların yaklaşık altmış tanesi tedavüle girdi. Temel tüketim maddeleri, konfeksiyon, ev eşyaları, sigara ve şekerleme gibi çeşitli ürünlerin reklamı yapıldı. Rodçenko’nun reklam tasarımına özgü özelliklerden biri, Mayakovski’nin imgesel beyitlerini vurgulayan oklar, işaretler gibi sembolik unsurları kompozisyonunda ve çizgisel konseptinde dokumasıydı. Bu yeni Sovyet reklamcılığının popülaritesi büyüktü, hızlı bir şekilde önceden baskın olan “NEP sanatı”nın (NEP-Yeni Ekonomi Modeli’nin) yerini aldı. “Moskova’yı tamamen aldık ve büsbütün dönüştürdük, daha doğrusu, Yeni Sovyet’te eski çar yanlısı-burjuvazi-Batı tarzı reklamcılığı değiştirdik” – diyerek daha sonra gururla hatırlattı Rodçenko.

Moskova’da atlet geçit töreni. AM Rodchenko 1936

En azından bu eserin yüksek puanı alındı ve 1925’te Paris’te düzenlenen Uluslararası Dekoratif Sanatlar ve sanat endüstrisi Sergisinde “sokak sanatı” kategorisinde, Rodçenko bunun için gümüş madalya aldı. Serginin sonunda Rodçenko, sergi kataloğunun ünlü Sovyet tasarımını uyguladı.

Çılgın, 1924. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

Yine 1925’te Paris’te, Rodçenko, Sovyet sanatının gelişimine büyük ilgileri olan Picasso, Leger ile buluşmak istedi. Olaya tanık olanlara göre, bu buluşma özellikle dil zorluğu nedeniyle ve aynı zamanda içe dönük/çekingen olan Rodçenko’nun yurtdışında rahat hissetmemesi nedeniyle gerçekleşmedi. Stepanova’ya , metroda “Internationale” şarkısını söyleyen bir grup işçiyi gördüğünde, Paris’te sadece bir kere rahat hissettiğini itiraf etti: “İşte o zaman Paris’te ilk defa yalnız olmadığımı farkettim”. Buna rağmen, Paris sergisi, ilk kez dünya çapında önemi kabul edilen yeni Sovyet sanatının bir keşfi oldu.

Gösteri. 1926

Rodçenko ve Mayakovski’nin festivallerin organizasyon teknolojisi, uygulama mekanizmaları ile ilgilendiği bilinmektedir. Etkinlikten maksimum etkiyi elde etmek için “teorik olarak” bir toplantı, bir işlem oluşturmaya çalıştılar.

Sovyet sanatının Dört Muses’i (soldan sağa – Shostakovich, Mayakovsky, Meyerhold, Rodchenko) ‘Bug’ provasında, 1929

Sovyet fotoğrafçısı Aleksandr Rodçenko tiyatroda da çalıştı. 1929’da Rodçenko, Devrim Tiyatrosu’nda sahnelenen A. Glebov “Inga”nın oyununun sahne tasarımını oluşturur. Genç bir kadının hayatıyla ilgili olan oyunun modern temasını kullanarak- bir giyim fabrikası yöneticisi olan Rodçenko ve Stepanova, ev, ofis, dernek mobilyalarının ve giysilerin ince ayrıntılarını geliştirir.

Gösteri için toplanma. 1929

Aleksandr Rodçenko fotoğraf çekmeye 1924’te başladı ve bir yıl sonra ilk kez – Sovyet Rusya’da – perspektif ve nokta atışı deneylerine başladı. O, bir sanatçı olarak, dönemin fotoğrafçıları için eski “kesintisiz gelenek” olan standart yatay kompozisyon ve düz açı ile yetinmedi. Ayrıca, fotoğraf öznesinin en temelden değişiminde son derece önemli bir adım attı. 1920’lerin başında, çoğunlukla “sanatsal pozlarla üretilmiş” statik “heykeller” tasvir etti. Rodçenko, akımını oluşturan anlarda fotoğrafın etkisini gördü ve dolayısıyla hayatı doğru bir şekilde yansıtan tek gerçek sanat olması gerektiğini gördü. Bu amaçla, genç Sovyet cumhuriyetinde yaşamı, gelişmeyi, etraftaki yapılaşmayı, ordan buradan, farklı açılardan göstererek, kendi bakış açısıyla öznenin anlamının veya sosyal bir olayın dahi açığa çıkmasına ve “yakalanmasına” izin vererek çekim yapmak gerekliydi.

Cam ve karaf, 1928 Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

Bu arada, 1929’da eleştirmenler Rodçenko’yu Batılı fotoğrafçıları taklit etmekle suçlamaya çalıştılar, ancak yayınlanan “New Lef” makalesinde, basit bir şekilde – eserinin yaratılış kronolojisine tarih atarak, “Burjuva fotoğrafçılar”dan alındığı yönündeki bütün şüpheleri inkar etmiştir. 1933’te derginin muhabiri olarak, iki bin görsellik bir dizi oluşturduğu “Beyaz Deniz Kanalı”nın yapımında bütün yılını geçirdi. Aynı zamanda El Lissitzky ve eşi, Dinyeper Hidroelektrik İstasyonuna ithafen “İnşaatta SSCB” nin bir fotoğraf serisini oluşturdu. Gelecekte, dergi bu veya o konstrüksiyon hakkında “epik fotoğraf hikayesi” şeklinde yayınlamaya devam eder.

Atlama, 1936

Aslında, Rodçenko’nun bu fikirleri – yine açıklanmadı, ancak kendilerini yenilikçi imgelerle ifade ettiler. Genç fotoğrafçılar arasında hızla büyük popülerlik kazandılar ve Sovyet fotoğrafçılığında tüm basın fotoğrafçıların yönünü oluşturdular. Ayrıca, ordunun “işçi muhabirleri” gençlik bölümünde büyük etkisi oldu. Ve bu okuldan 30’ların en iyi Sovyet fotoğrafçıları geldi – Arkady Shaikhet, Boris Ignatovich ve Mark Alpert.

Siyah elbiseli Lilya Brik, 1924. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

Nihayet, 1920’lerin sonunda, “Sol” fotoğrafçıların birliği ortaya çıktı – bir “Ekim” grubu ve Rodçenko liderlerinden biri oldu.

Altın bir elbise içinde Lilya Brik, 1924. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

 

Çamlar. Pushkino 1927

 

Yayalar. 1928

 

Moskova’da sporcuların geçit töreni, 1920’ler

 

Osip Brik, 1924. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

 

Mayakovsky’nin bir köpekle fotoğrafı, 1926

 

Vladimir Mayakovski, 1924

 

Vladimir Mayakovski, 1924

 

Merdivenler. 1929

 

Shukhov Kulesi. 1929

 

Lilya Brik’in ikonik fotoğrafı. 1925. Sovyet fotoğrafçı Alexander Rodchenko

 

Elektrik santrali 1929

 

Afiş. Rodchenko için karakteristik, konunun basit ve doğru bir çözümü – tarihin karanlık sayfası dönüyor, birbirini izleyen yeni kızıl çağ açılıyor, 1923

 

Anne portresi, 1924

 

Anne, 1924

 

Şair Nikolai Aseyev, 1924. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

 

Öncü-trompetçi, 1930

 

Yard, Myasnitskaya caddesi, 1927. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

 

Yazar Sergey Tretyakov, 1927. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı

 

Timiryazevsky parkında mühendis Vladimir Shukhov’un su kulesi inşaatı 1929

 

Varvara Stepanova. 1924

 

Yaz günü. 1929

 

İzvestiya gazetesinin binası, 1932

 

V.V.’nin kitabı için süper kapak. Mayakovsky ‘To Sergei Yesenin’. 1926

 

Merdivenler. 1929

 

Sokak, 1927. Cam plaka negatiflerinden fotoğraf baskısı